یک آزمایش ساده ی بزاق می تواند به پیش بینی بهتر دیابت و پیشگیری از عوارض دراز مدت آن کمک کند

23 ژوئیه 2018- ارزیابی دیابت در حال حاضر بر اندازه گیری قند خون متکی است اما یک نمونه گیری ساده از بزاق می تواند جایگزین روش فعلی اندازه گیری قند خون شود. این مطالعه که در Frontiers in Physiologyمنتشر شده و جامع ترین نوع آن تا به امروز است، نشان می دهد که تغییرات در پروتئین های بزاقی نشان دهنده روند افزایش قند خون و عوارض مرتبط با آن در بیماران جوان مبتلا به دیابت نوع 1، مدت ها قبل از ظهور علائم بالینی این بیماری می باشد. این امر می تواند به پیش بینی بهتر و جلوگیری از عوارض طولانی مدت دیابت کمک کند.
افراد مبتلا به دیابت نوع 1 انسولین کمتری تولید می کنند.این هورمون برای استفاده از قند بمنظور تولید انرژی مورد نیاز بدن ضروری است به همین دلیل عدم وجود انسولین موجب تجمع قند استفاده نشده، در خون می شود واین قند اضافی به نوبه خود منجر به عوارضی مانند آسیب های قلبی عروقی، کلیوی، چشم و اعصاب می شود.
در فقدان یک درمان شناخته شده برای دیابت نوع 1، کلید جلوگیری از این عوارض، کنترل دقیق قند خون است.این امر با تزریق انسولین و ایجاد تعادل در عوامل سبک زندگی مانند رژیم غذایی و ورزش و با نظارت منظم بر قند خون امکان پذیر است.
اما این نظارت نیاز به گرفتن خون از نوک انگشتان یا از رگ دارد که یک روش تهاجمی محسوب می شود و می تواند خصوصا برای کودکان و نوجوانان مشکل ساز باشد.
پروفسورHeleni Vastardis ، دانشیار دانشکده ی دندانپزشکی NKU Athensدانشگاه آکسفورد، توضیح می دهد: خون گیری مکرر برای نظارت روزانه ی قند خون سبب ناراحتی و امتناع بیماران از اندازه گیری قند خون می شود، یک نمونه گیری آسان، ساده، بدون درد و غیر تهاجمی از طریق جمع آوری بزاق، راهی برای غلبه بر این مشکل بویژه در کودکان است.
بزاق ما حاوی هزاران پروتئین تولید شده توسط غدد بزاقی و لثه ی ما می باشد که دارای نقش های مهمی مانند ترمیم، هضم و مبارزه با بیماری هستند. تحقیقات قبلی نشان داده است که مقادیر هر کدام از این پروتئین ها (که مجموعا پروتئوم بزاق نامیده می شوند) بین افراد سالم و افراد مبتلا به دیابت متفاوت است.
Vastardis  و همکاران در این تفاوتها، پتانسیل بالقوه ای را مشاهده کردند که می تواند بزاق را به عنوان آینه ای از سلامت بدن و بیماری معرفی کند. نمونه گیری بزاقی یک تغییر دهنده ی احتمالی در روشهای مراقبت های بهداشتی و بالینی محسوب می شود.
در مطالعه ی جدید دکتر Vastardisمشخصات پروتئینهای بزاقی به صورت جامع و دقیق تعیین شد. آنها نمونه های بزاقی افراد مبتلا به دیابت نوع 1 با کنترل خوب و یا کنترل ضعیف قند خون و نمونه های بزاقی افراد سالم همسان را جمع آوری نموده و با استفاده از تکنیکی بسیار حساس بیش از 2000 پروتئین مختلف را در این نمونه ها شناسایی و اندازه گیری کردند. محققان دریافتند که افراد مبتلا به دیابت نوع 1 با کنترل خوب قند خون ، دارای مشخصات پروتئوم بزاقی مشابه با افراد غیر دیابتی هستند.
در مقابل، جوانان مبتلا به دیابت نوع 1 با کنترل ضعیف قند خون، دارای مشخصات پروتئینی بزاقی کاملا متفاوتی می باشند. اینتفاوتها در پروتئین هایی مشاهده می شد که نقش هایی کلیدی در التهاب، لخته شدن و عملکرد رگ های خونی دارند، و همه ی اینها فرایندهایی هستند که به دلیل بالا بودن قند خون دچار اختلال شده و در نتیجه عوارض اصلی طولانی مدت دیابت را ایجاد می کنند.
Vastardis  اشاره کرد: نکته مهم این است که هیچکدام از این بیماران جوان، علائم بالینی آسیب چشمی، کلیوی یا اعصاب را ندارند، به عبارت دیگر، علائم پاتولوژی دیابت قبل از تظاهر عوارض بالینی، دیده می شود.
این نشان می دهد که پروتئوم بزاق افراد دیابتی می تواند برای پیش بینی عوارض این بیماری مورد استفاده قرار گیرد و به جلوگیری از این عوارض کمک کند. تشخیص بزاقی، امکان ارزیابی بیماران دیابتی بدون علامت و شناسایی بیماران در معرض خطر زیاد برای عوارض دیابت را فراهم می کند. این اطلاعات ممکن است به نکات جدیدی برای ابداع مداخلات درمانی اشاره کند.
محققان از نتایج این تحقیق برای شناسایی یک درمان بالقوه جدید پیشگیرانه برای بیماران جوان با کنترل ضعیف دیابت بهره جستند.با جستجو در یک پایگاه داده های ژنی، آنها یک کاندیدای دارویی را یافتند که قادر است تغییرات مرتبط با قند خون بالا در پروتئوم بزاق را معکوس کند.
Vastardis معتقد است که این مطالعه ی اثبات مفهومی، نشان دهنده قدرت تجزیه و تحلیل پروتئین بزاق در تحقیقات دیابت است که به زودی در درمانگاه های دیابت از آن استفاده خواهد شد.
او افزود: ما تصور می کنیم که در آینده ای نزدیک، قادر خواهیم بود دیابت را تنها با یک قطره بزاق تشخیص دهیم و بر استراتژی های درمانی، از طریق تکنیک های فوق العاده حساس و بسیار خاص مانند Multiple Reaction Monitoring  که در این مطالعه از آن استفاده نمودیم، در زمان واقعی، بطور غیر تهاجمی و با استفاده از دستگاه های مانیتورینگ قند خون بزاقی نظارت کنیم. با این وجود، به گروه های بزرگتر کوهورت برای استفاده ی کامل از این اطلاعات و در نظر گرفتن واریانس بالقوه ی این روش نیاز داریم.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20180723/Simple-saliva-test-could-lead-to-better-prediction-and-prevention-of-diabetes.aspx